Zapraszamy do zapoznania się z naszą nową publikacją „Toward Understanding Free-Flowing Manual Object Contact: Real-Time Interaction Between Body Position and Object Type in 9-Month-Olds”!
Kiedy ciało spotyka zabawkę: jak interakcja między pozycją ciała a typem zabawki wpływa na to, jak niemowlęta się bawią?
Ciało odgrywa ogromną rolę przez całe życie, ale na samym jego początku ma szczególną rolę. Niemowlęta poznają świat przede wszystkim za jego pomocą: uczą się poprzez ruch, dotyk i bezpośrednie działanie. Aby odkrywać otoczenie i rozumieć, jak ono funkcjonuje, aktywnie zbierają informacje za pomocą różnych zmysłów: wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku. Szczególną rolę pełni dotyk, dlatego od dekad badacze poświęcają wiele uwagi temu, w jaki sposób niemowlęta uczą się poprzez kontakt z przedmiotami w trakcie zabawy. Dotykając zabawek i innych obiektów, uczą się, jak je chwytać, co można z nimi zrobić i jakie działania prowadzą do ciekawych efektów. Każda chwila aktywności jest okazją do nauki.
Dotychczasowe badania eksperymentalne nad sięganiem po przedmioty i ich eksploracją doprowadziły do dwóch wniosków. Po pierwsze, niemowlęta dotykają przedmiotów w różny sposób zależnie od ich cech fizycznych, takich jak rozmiar, kształt czy możliwość wywołania określonego efektu (na przykład dźwięku lub ruchu po naciśnięciu przycisku). Po drugie, sposób kontaktowania się z przedmiotami zależy także od aktualnej pozycji ciała. Szczególnie samodzielne siedzenie uznawane jest za pozycję sprzyjającą eksploracji, ponieważ wiąże się z częstszym i dłuższym dotykaniem przedmiotów. Badania prowadzono jednak w ściśle kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Niemowlęta nie wybierały samodzielnie ani pozycji ciała, ani przedmiotów, z którymi miały kontakt. Badacze umieszczali dzieci w określonej pozycji, a następnie prezentowali im pojedyncze przedmioty przez ustalony czas. Takie warunki pozwalają precyzyjnie kontrolować przebieg eksperymentu, ale niewiele przypominają codzienne sytuacje, w których dziecko swobodnie porusza się i samo decyduje, czym chce się zainteresować.
Razem z dr Haną D’Souzą z Uniwersytetu w Cardiff sprawdziliśmy, co się stanie, gdy połączymy oba te czynniki - pozycję ciała i rodzaj przedmiotu - oraz zbadamy je w warunkach bardziej zbliżonych do codziennej zabawy. Interesowało nas, czy wpływ pozycji ciała na eksplorację przedmiotów będzie taki sam dla różnych rodzajów obiektów.
W badaniu uczestniczyło 80 dziewięciomiesięcznych niemowląt, które bawiły się wraz ze swoim rodzicem. Miały do dyspozycji cztery przedmioty. Dwa małe, lekkie, chwytne zabawki, które można było łatwo chwycić, oraz dwa większe, cięższe, statyczne obiekty wymagające wykonania określonej czynności, aby wywołać efekt (na przykład naciśnięcia przycisku uruchamiającego ruch zabawki). Rodzic i dziecko mogli swobodnie zmieniać pozycję ciała, przemieszczać się po pokoju i wybierać przedmioty do zabawy.
Nasze badanie przyniosło dwa ważne wnioski. Po pierwsze, niemowlęta częściej dotykały statycznych zabawek niż chwytnych, ale pojedynczy kontakt z nimi trwał krócej. Po drugie, długość kontaktu zależała od współwystępowania obu czynników: rodzaju przedmiotu i pozycji ciała.
Najciekawsze było jednak to, że samodzielne siedzenie wydłużało kontakt tylko z małymi, chwytnymi przedmiotami. W przypadku większych, statycznych zabawek pozycja ciała nie miała już tak dużego znaczenia — wyjaśnia Agata Kozioł, doktorantka Babylabu Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk i Szkoły Nauk Społecznych PAN, wiodąca autorka badania.
Wyniki pokazują, że rozwój zachowań niemowląt jest wynikiem współdziałania wielu elementów naraz. Wpływu pozycji ciała nie da się w pełni zrozumieć bez uwzględnienia rodzaju przedmiotu, a wpływu rodzaju przedmiotu — bez tego, w jakiej konfiguracji jest w danym momencie ciało dziecka. Badanie przeciera nowe szlaki w metodach analizy zachowań niemowląt w sytuacjach przypominających codzienne życie, gdzie mogą swobodnie wybierać zarówno sposób poruszania się, jak i przedmioty, z którymi chcą wchodzić w interakcje.
Wyniki naszych badań sugerują, że trzeba zapewniać niemowlętom różnorodne możliwości eksploracji. Przede wszystkim warto oferować dzieciom przedmioty różniące się kształtem, rozmiarem, ciężarem czy fakturą. Szczególnie wartościowe są zabawki, które pozwalają odkrywać zależności przyczynowo-skutkowe, na przykład generują ruch, światło lub dźwięk w odpowiedzi na działania dziecka.
Równie ważne jest zapewnienie niemowlętom możliwości swobodnego poruszania się i ćwiczenia nowych umiejętności motorycznych. Każda spontanicznie przyjęta pozycja ciała i każdy samodzielnie wykonany ruch dostarczają dziecku cennych doświadczeń, które pomagają mu lepiej poznawać świat. Nasze wyniki pokazują, że dla rozwoju niemowlęcia znaczenie ma nie tylko to, czym się bawi, ale także to, w jakiej pozycji może tę zabawę podejmować. To właśnie połączenie możliwości ruchowych dziecka i właściwości przedmiotów tworzy warunki do nauki o otaczającym świecie.
Artykuł został opublikowany w wiodącym czasopiśmie Infancy w systemie otwartego dostępu (publikacja w języku angielskim): https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/infa.70091
Badanie zostało przeprowadzone we współpracy z Cardiff Babylab oraz dzięki grantom Narodowe Centrum Nauki pod kierownictwem prof. Przemysława Tomalskiego: SONATA BIS (2018/30/E/HS6/00214) i OPUS (2022/47/B/HS6/02565) i NAWA Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej dla Graduate School for Social Research (BPI/STE/2021/1/00030/U/00001).